Kısa cevap
Influencer iş birliği altı adımda yürür: kitlesi müşterinize uyan hesabı seçmek, tek sayfalık brief yazmak, hak, onay ve takvimi yazılı anlaşmaya bağlamak, taslağı yayından önce onaylamak, paylaşımı Reklam Kurulu kılavuzuna uygun etiketlemek ve baştan UTM bağlantısı ile kod vermek. Hukuki kısım özettir; anlaşmayı hukukçu kontrol etmelidir.
Kurgusal bir seramik atölyesi, bir ay önce takipçi sayısı en yüksek hesapla çalıştı. Gönderi güzel görünüyordu, beğeni de geldi. Ama atölye kendine şunu soramadı: bu insanlar bizim ürünü alacak kitle mi? Gönderide ne bir bağlantı ne bir kod vardı, anlaşma birkaç mesajdan ibaretti, içeriğin atölyenin kendi sayfasında kullanılıp kullanılamayacağı da belli değildi. Üstelik paylaşımın reklam olduğunu hiçbir yer söylemiyordu. Influencer iş birliği nasıl yapılır sorusunun cevabı bu eksiklerin tersidir: doğru kitle, yazılı brief, yazılı anlaşma, açık etiket ve baştan kurulmuş ölçüm.
Şekildeki altı adımı bu yazıda beş başlıkta anlatıyoruz; taslak onayı 3. ve 4. adımın içinde geçiyor. Hesabın genel çerçevesi için sosyal medya stratejisi rehberimize, bağlantı etiketlemenin ayrıntısı için UTM rehberimize bakabilirsiniz; ikisini burada tekrar etmiyoruz. Hukuki kısımlar özettir ve hukuki görüş değildir. Anlaşmayı imzalamadan önce mutlaka bir hukukçuya kontrol ettirin.
Adım 1. Kitle uyumuna bakın
Takipçi sayısı, hesabın büyüklüğünü söyler; sizin müşterinizin orada olup olmadığını söylemez. Seçimi şu sorularla yapın:
- Hesabın izleyicisi kim ve nerede yaşıyor? Hesap sahibinden platformun izleyici istatistiği ekran görüntüsünü isteyin; yaş, ülke ve ilgi dağılımı sizin müşteri tarifinizle karşılaştırılacak ilk veridir.
- Bu kişi daha önce sizin kategorinizde konuştu mu, konuştuysa nasıl?
- Yorumlarda gerçek sohbet var mı, yoksa tek kelimelik, birbirine benzeyen cevaplar mı?
- Sizinle çalışmak, hesabın kendi sesine doğal gelir mi?
Geçmiş iş birliklerine de bakın: daha önce sizinle aynı kategoride bir markayla çalışmış mı, o paylaşımlar nasıl karşılanmış? Rakip markalarla çalışmışsa bunu hesap sahibine açıkça sorun; münhasırlık (başka marka ile çalışmama) isteyip istemediğinize anlaşma adımında karar verirsiniz. Üç aday belirleyip her biri için kısa bir not tutun; “neden bu hesap?” sorusunun cevabı sonradan elinizde olur. Sorulara verilen cevaplar hesap sahibinin kendi beyanına dayanır, bu yüzden ekran görüntüsünü ve en az on gönderinin yorumlarını kendiniz de okuyun.
Adım 2. Tek sayfalık brief yazın
Brief, içeriği yazmak değil, çerçeveyi çizmektir. Hesap sahibi kendi izleyicisini sizden iyi tanır; sesini ona bırakın. Sayfada şunlar olsun:
- Amaç: tek cümle (ör. yeni ürünü tanıtmak, mağaza sayfasına ziyaret getirmek).
- Anlatılması gereken tek mesaj ve söylenmemesi gereken şeyler.
- Paylaşımın biçimi ve adedi (gönderi, hikâye, video) ve yayın tarihi aralığı.
- Zorunlu öğeler: ürün adı, bağlantı, kod, reklam etiketi.
- Kim onaylar, kaç iş günü içinde dönülür.
- Hesap sahibinden istediğiniz bilgi: bağlantıyı nerede kullanacağı ve ürünü gerçekten denediğini nasıl anlatacağı.
Markanın sesi ve yazım kuralları yazılıysa ekleyin; yoksa marka sesi rehberine göre kısa bir sürüm hazırlayın. Genel brief mantığı için içerik briefi yazısı da işinize yarar.
Adım 3. Anlaşmayı yazılı yapın
Mesajlaşma anlaşma yerine geçmez. Aşağıdaki tablo, yazılı anlaşmada karara bağlanması gereken başlıkları ve yazılmadığında ne olduğunu gösterir. Başlıklar bizim önerimizdir; hukuki bir liste değildir.
| Başlık | Karara bağlanacak | Yazılmazsa |
|---|---|---|
| Kapsam | Kaç paylaşım, hangi biçim, hangi platform | Beklenti iki tarafta farklı kalır |
| İçerik hakları | İçerik kimin, markanın hesabında ve reklamda kullanılabilir mi, ne kadar süre | İçeriği yeniden kullanmak tartışma konusu olur |
| Onay | Taslağı kim, kaç iş günü içinde onaylar, kaç düzeltme turu var | Yayın gecikir ya da sürpriz içerik çıkar |
| Takvim | Taslak ve yayın tarihleri, gecikmede ne olur | Kampanya tarihi kayar |
| Etiket | Paylaşımın reklam olduğu nasıl belirtilir | Sorumluluk belirsiz kalır |
| Münhasırlık | Rakip markalarla çalışma kısıtı var mı, ne kadar süre | Aynı hafta rakip gönderisi çıkabilir |
| Ölçüm | Bağlantı, kod, sonuç paylaşımı | Sonuç sayılamaz |
| Ödeme ve fesih | Ödeme koşulu, iptal ve silme durumu | Anlaşmazlıkta dayanak olmaz |
Onay maddesinde de net olun: taslağın yayından önce size gelmesi için hesap sahibine yeterli süre tanıyın ve düzeltme turu sayısını yazın. Gereksiz tur, hesap sahibinin sesini bozar. İçerik haklarında özellikle dikkatli olun: içeriğin hesap sahibine ait olması ile markanın onu reklamda kullanabilmesi ayrı konulardır, ayrı yazılmalıdır. Hesap sahibi bir ajans ya da menajerle çalışıyorsa imzalayan taraf kim, onu da yazın. Ajansla çalışıyorsanız aynı maddeleri sosyal medya ajansı seçerken teklifte de isteyin.
Adım 4. İş birliğini reklam olarak belirtin
Karşılık alınan bir paylaşım, izleyiciye kişisel bir tavsiye gibi görünebilir. Bu yüzden ticari ilişkinin açıkça belirtilmesi gerekir. Türkiye’de bu konuda Ticaret Bakanlığı Reklam Kurulu’nun Sosyal Medya Etkileyicileri Tarafından Yapılan Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Hakkında Kılavuz metni var; Bakanlık da kılavuzu duyurusunda tanıttı. Metne göre kılavuzun dayanakları arasında 4 Mayıs 2021 tarihli Reklam Kurulu toplantısında alınan karar var. Aşağıdaki özet o metne göredir; yeni bir sürüm olup olmadığını kontrol edin. Özet hukuki görüş değildir.
Kılavuzun ana kuralları şunlar:
- Açık olma (madde 5). Etkileyici aracılığıyla yapılan reklam açık ve anlaşılır biçimde ifade edilmeli ve ayırt edilebilmelidir. Örtülü reklam yasaktır. Reklam verenden para ya da ücretsiz veya indirimli mal ya da hizmet gibi bir fayda alınan paylaşımda, bu durum 7 ila 10. maddelerdeki ifadelerden en az biriyle belirtilmelidir.
- Etiketin görünümü (madde 5). Etiket, paylaşımın renklerinden ve arka fonundan ayırt edilebilmeli, kolay okunabilmeli ve izleyici paylaşımla ilk karşılaştığında başka bir şey yapmasına gerek kalmadan anlaşılmalıdır. Başka etiketler varsa onların arasında görünür olmalıdır.
- Reklam veren adı. Fotoğraf ve hikâye gibi paylaşımlarda etiket ya da açıklama, reklam verenin adı, markası ya da ticaret unvanı gibi bir tanıtıcı bilgiyle birlikte yer alır.
Hangi etiketin nerede kullanılacağı mecraya göre değişiyor:
| Mecra | Madde | Kılavuzun istediği |
|---|---|---|
| YouTube gibi video mecraları ve canlı yayın | 7 | Videoda sürekli ya da başlıkta, açıklamada veya ilgili bölümün başında, “daha fazla oku” alanına tıklatmadan, yazılı ve sözlü bir açıklama. Örnek: “Bu video, [reklam veren] ile ücretli işbirliğini içermektedir.” |
| Instagram, Facebook, Twitter gibi fotoğraf ve mesaj mecraları | 8 | Paylaşımın içinde, altında veya açıklamasında, reklam veren bilgisiyle birlikte #Reklam, #Reklam/Tanıtım, #Sponsor, #İşbirliği, #Ortaklık ya da “@[Reklam veren] ile işbirliği” gibi bir etiket. |
| Podcast | 9 | Yayının başında, ortasında ve sonunda, yazılı ve sözlü bir açıklama. |
| Hikâye gibi kısa süre görünen içerik | 10 | Paylaşım süresince, reklam veren bilgisiyle birlikte, madde 8’dekilerle aynı olan etiket ya da açıklamalardan en az biri. |
Kılavuz etkileyiciye başka yükümlülükler de getiriyor (madde 6). Denemediği bir ürünü denemiş gibi gösteremez. Reklam verenin hediye ettiği ürünü kendi satın almış gibi gösteremez. Reklam verenden fayda aldığı sürece yalnızca bir tüketici olduğu izlenimini veremez. Bir malın reklamında filtre ya da efekt kullandıysa görüntünün filtrelendiğini açıkça belirtir. Sağlık beyanı ve ispatlanamayan bilimsel iddia konusunda da sınırlar var.
Sorumluluk tek tarafta değil. Madde 11’e göre reklam veren, etkileyiciyi kılavuz hakkında bilgilendirmeli, mevzuata uymasını istemeli ve ihlallere karşı önlem almalıdır; “etkileyicinin kendi sorumluluğu” demekle bu yükümlülüklerden kaçamaz. Madde 12’ye göre reklam verenler, reklam ajansları ve metnin mecra kuruluşu saydığı etkileyicilerin her biri kılavuza uyumdan ayrı ayrı sorumludur. Bu yüzden etiket maddesini anlaşmaya yazın ve taslakta kontrol edin.
Platform tarafında da kurallar var. YouTube Yardım, ücretli ürün yerleşimi, sponsorluk ya da ürün önerisi içeren videolarda video ayrıntılarındaki ücretli tanıtım kutusunun işaretlenmesi gerektiğini yazıyor; bu kutu videonun başına bir açıklama mesajı ekliyor. Aynı sayfa, yerel yasal yükümlülüklere uymanın içerik üreticilerin ve markaların sorumluluğunda olduğunu belirtiyor. Instagram ve TikTok gibi platformların da kendi iş birliği etiketi araçları var; kullanmadan önce güncel yardım sayfalarına bakın. Bizim önerimiz: platformun aracını kullanın, kılavuzun istediği ifadeyi de paylaşım metnine ekleyin.
Adım 5. Ölçümü baştan kurun
Ölçüm, brief yazılırken planlanır. İki araç birlikte iyi çalışır:
- UTM bağlantısı. Google Analytics yardım sayfasına göre hedef URL’ye UTM parametreleri eklemek hangi kampanyaların trafik getirdiğini görmenizi sağlar ve her bağlantıda utm_source, utm_medium ve utm_campaign kullanılmalıdır. Bizim önerimiz: kampanya adını iş birliğine, kaynağı platforma göre yazın ve hesap sahibi başına ayrı utm_content değeri verin. Bağlantıyı UTM bağlantısı oluşturucu ile üretebilirsiniz.
- Hesap sahibine özel kod. Bağlantıya tıklamadan, kodu alıp sitenize sonradan gelen kişileri de yakalar. Her hesap sahibine ayrı kod verin ve kodu paylaşımın dışında yaymamalarını rica edin.
Her iki sonucu da ayrı kaydedin; ikisi aynı kişiyi iki kez sayabilir. Bağlantıyı hikâyede ya da profilde nasıl kullanacaklarını briefte de yazın, çünkü bağlantı tıklanamayan yerde yalnızca kod ölçüm sağlar. UTM etiketli bağlantı, ziyareti Analytics raporunda kampanya adıyla gösterir; satın alma olup olmadığını görmek için sitenizde dönüşüm ölçümünün kurulu olması gerekir. Sonucu, aylık raporunuza koymak için sosyal medya raporu düzenini kullanabilirsiniz. Örnek ölçü tablosu (tüm değerler uydurmadır):
| Hesap | Bağlantı ziyareti | Kod kullanımı | Not |
|---|---|---|---|
| Hesap A | 120 birim | 8 birim | Tıklama çok, kod az |
| Hesap B | 45 birim | 12 birim | Kod, bağlantıdan fazla |
Bu birimler yalnızca okuma biçimini göstermek içindir. Hesap B’nin kodu, tıklama dışı etkiyi gösterebilir; ama bunu tek başına kanıt saymayın.
Yayından iki hafta sonra kısa bir değerlendirme yapın: amaç tutturuldu mu, hangi içerik biçimi daha çok ziyaret ya da kod getirdi, hesap sahibinin izleyicisi ürüne nasıl tepki verdi, yorumlarda hangi sorular çıktı? Bu notları bir sonraki iş birliğinin briefine taşıyın. Aynı hesapla ikinci kez çalışmak istiyorsanız, ilk anlaşmadaki eksik maddeleri bu aşamada düzeltin.
Sık yapılan hatalar
- Seçimi takipçi sayısına göre yapmak; izleyici dağılımını sormamak.
- Anlaşmayı mesajlaşmayla yapmak; içerik hakkı, onay ve takvimi yazmamak.
- Etiketi “hesap sahibi bilir” diye anlaşmaya yazmamak.
- Ürünü ve metni sıkı sıkıya yazdırıp hesap sahibinin sesini bozmak.
- Bağlantı ya da kod vermeyip sonucu “hissedilen etkiye” bırakmak.
- Yayından sonra tek hesabın sonucuna bakıp karar vermek; aynı kod ya da bağlantıyı birkaç hesaba vermek.
- Taslak onayını atlamak; etiketi yayından sonra fark etmek.
Sık sorulanlar
Mikro etkileyici mi, büyük hesap mı daha iyi?
Bunu sayıdan çıkaramazsınız; kitle uyumu belirler. Küçük bir hesabın izleyicisi sizin müşteriniz gibiyse, büyük ve dağınık bir hesaptan daha uygun olabilir; tersi de mümkündür. Kararı izleyici verisine ve yorumların niteliğine bakarak verin, ilk iş birliğini küçük tutup sonucu görmek de makul bir yoldur.
Hediye ürün gönderirsem de reklam etiketi gerekir mi?
Kılavuzun 5. maddesine göre reklam verenden maddi kazanç ya da ücretsiz veya indirimli mal veya hizmet gibi bir fayda sağlanan paylaşımda, bu durum açıkça belirtilmelidir. Hediye de bu kapsamda sayılıyor ve 7 ila 10. maddelerde “hediye olarak aldım” türünden ifadeler örnek verilmiş. Madde 6’ya göre etkileyici hediye edilen ürünü kendi satın almış gibi gösteremez. Kendi durumunuz için hukukçunuza danışın.
Sonuçları nasıl karşılaştırırım?
Bağlantı ziyaretini, kod kullanımını ve varsa form ya da mesajı ayrı sütunlara yazın. Hesapları aynı kampanya adı altında, ayrı utm_content değerleriyle toplayın. Sonucu briefteki amaca göre okuyun. Amaç mağaza ziyaretiyse bağlantı ziyaretine, ilk satışsa kod kullanımına bakın. Bu işi dışarıdan yürütmek isterseniz sosyal medya hizmeti sayfamızda iş birliği kapsamını bulabilirsiniz.
Bugün yapabileceğiniz tek adım
Elinizdeki ya da düşündüğünüz bir iş birliği için tek sayfalık bir brief açın ve üstüne yukarıdaki tablonun sekiz başlığını yazın. Boş kalan satır, anlaşmada eksik olan maddedir; bunu imzadan önce hukukçunuza götürün.
Kaynaklar
- YouTube Yardım: Ücretli ürün yerleşimi, sponsorluk ve ürün önerisi ekleme
- Ticaret Bakanlığı, sosyal medya etkileyicileri için kılavuz yayımladı (duyuru)
- Sosyal Medya Etkileyicileri Tarafından Yapılan Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Hakkında Kılavuz (metin, IAB Türkiye'de barındırılan kopya)
- Analytics Yardım: URL oluşturucular, özel URL'lerle kampanya verileri toplama
Bu yazı genel bilgi vermek için hazırlandı; hukuki, mali ya da teknik danışmanlık yerine geçmez. Platformlar, kuralları ve mevzuat zamanla değişir; 15 Kasım 2026 tarihinden bu yana değişmiş ya da küçük hatalar içeren bilgiler olabilir. İşinizle ilgili bir karar vermeden önce güncel resmi kaynakları kontrol edin ya da bize yazın.